پیوند به

موقعیت وب

 

Google

در اين سایت
در كل اينترنت

              لینکهای مرتبط                          







     

            نقشه شهرستان                                                               دوره انجام واکسیناسیون 

مراحل صدور کارت بهداشت و صلاحیت بهداشتی                              خدمات بهداشتی واحدمبارزه با بیماریها       
 
واکسیناسیون MMR اطفال و مننژیت سربازان وزائران                           مراحل و مدارک آزمایش و مشاوره ازدواج

مراحل درخواست بررسی مشاغل سخت و زیان آور                               آزمایشات قابل انجام در شبکه بهداشت
                                 

دوست عزیز:برای مشاهده خبرهای بهداشتی شبکه از این به بعد روی آدرس روبرو کلیک کنید "ssu.ac.ir/webdayazd/ "

آموزش نحوه شیر دادن به نوزاد همراه تصویر

 

آیا می دانید؟

شروع تغذیه با شیر مادر ظرف یک ساعت اول تولد و تغذیه انحصاری

با شیرمادر در شش ماه اول می تواند جان بیش از یک میلیون نوزاد را

حفظ نماید…

روشهای شیر دادن

مادر هنگام شیر دادن باید در وضیعت راحتی قرار گیرد، او می تواند به پشت یا پهلو بخوابد. روی صندلی، زمین یا تخت بنشیند، ‌از چند بالش به عنوان تکیه گاه استفاده کند تا هنگام شیر دادن خسته نشده و دچار کمر درد یا پشت درد نشود. بویژه خانمهایی که سزارین می شوند بیشتر باید این نکات را رعایت نمایند.

روش اول

معمول ترین روش شیر دادن،‌ بغل گرفتن نوزاد است به طوریکه شانه نوزاد روی خم آرنج و سرش روی بازوی مادر قرار گیرد. صورت او مقابل پستان مادر و سر و بدنش در یک امتداد باشد. دست نوزاد که در تماس با بدن مادر است در پهلوی مادر قرار گیرد نه بین نوزاد و مادر بالاخره نشیمنگاه او با دست مادر حمایت شود. بهتر است لباس مادر و نوزاد کم باشد تا تماس بدن مادر و نوزاد بهتر برقرار شود. در صورت امکان تماس پوست با پوست هنکام شیر دادن مناسب تر است.

 

پس از ایجاد وضعیت راحت برای مادر و در آغوش گرفتن نوزاد، مادر می تواند با یک دست که به شکل C انگلیسی قرار می گیرد پستان را گرفته و نوک پستان را به گونه و لب نوزاد تماس دهد تا او دهانش را باز کند.

شاید لازم باشد که این کار چند بار تکرار شود تا نوزاد کاملا دهانش را باز نماید به طوری که لبه تحتانی هاله پستان، ‌هم سطح لب پایین نوزاد قرار گیرد. در این حالت که دهان نوزاد کاملا باز شده است مادر می تواند او را با ملایمت ولی به سرعت به طرف پستان خود بیاورد تا نوزاد نوک و هاله پستان را در دهان بگیرد. در چنین وضعیتی نوزاد با آرواره هایش به سینوس های شیری فشار می آورد و با مکیدن درست، به اندازه کافی شیر دریافت می نماید.

زمانی که در آغوش گرفتن و پستان گذاشتن به دهان نوزاد درست انجام شود، ‌مراحل زیر به خوبی قابل مشاهده است:

  • بدن نوزاد روبروی مادر و در تماس نزدیک با بدن او است.
  • سر و بدنش در یک امتداد قرار دارند.
  • صورتش روبروی پستان مادر و چانه اش به پستان چسبیده است.

لب تحتانی او کاملا به طرف خارج برگشته  و قسمت کمی از هاله پستان در بالای لب فوقانی او مشاهده می شود و شاید در زیر لب تحتانی نشانه ای از هاله پستان دیده نشود(فقط در صورت بزرگ بودن هاله قسمتی از آن قابل مشاهده خواهد بود.

 

  • مکیدن ها کند ولی عمیق است.
  • صدای بلعیدن شیر به خوبی شنیده می شود.
  • نوزاد پس از احساس رضایت و سیر شدن، ‌خودش پستان را رها می کند.
  • مادر هنگام شیر دادن احساس درد و ناراحتی نمی کند.
  • پستان مادر با سوراخ های بینی شیرخوار فاصله دارد و راه تنفس او را نمی بندد.
  • ولی اگر طریقه در آغوش گرفتن و پستان به دهان گذاشتن درست نباشد:
  • بدن نوزاد چرخیده و روبروی بدن مادر و در تماس نزدیک با او نیست.

 

  • سرش به عقب برگشته و یا به جلو خم شده است.
  • چانه اش از پستان مادر فاصله دارد.
  • لب ها یا به داخل برگشته اند و یا به حالت غنچه قرار دارند.
  • ‌قسمت های زیادی از هاله در بالا و پایین لب ها خصوصا زیر لب تحتانی مشاهده می شود.
  • مکیدن ها بسیار سطحی و تند است.
  • صدای بلعیدن شیر شنیده نمی شود و در عوض صدایی شبیه ملچ و ملوچ به گوش می رسد.
  • مادر هنگام شیر دادن به دلیل مکیده شدن نوک پستانش احساس درد می کند و ممکن است حتی دچار زخم و یا شقاق نوک پستان گردد.

روش دوم

مادر در وضعیت خوابیده به پهلو شیر می دهد. این روش در مواردی که خانم ها سزارین می شوند

 

و یا زایمان طبیعی همراه با بخیه محل زایمان دارند، ‌توصیه می شود که برای مادران راحت تر است ولی حتما هنگام شیر دادن باید کمک شوند. در این وضعیت:

سر و بدن نوزاد در امتداد یک خط مستقیم است.

صورت او روبروی پستان مادر قرار می گیرد.

بدن نوزاد در تماس نزدیک با بدن مادر بوده و بهتر است پشت او با دست مادرحمایت شود.

 

روش سوم

روش دیگر برای شیر دادن به نوزاد، روش زیر بازوست که اهمیت استفاده از آن به خصوص در

 

مادرانی است که دارای فرزند دوقلو هستند و یا دچار انسداد مجاری شیر شده اند. در این حالت مادر در وضعیت نشسته مثلا بادست راست سر نوزاد را نگه می دارد و بدن و پای او را در زیر بغل و بازوی خود قرار می دهد. در این روش هم می تواند از یک بالش در زیر دستش استفاده نماید.

 

هنگامی که روش صحیح در آغوش گرفتن و شیر دادن،‌ بلافاصله پس از زایمان (‌یا حتی در دوران بارداری با مدل عروسکی)‌آموزش داده شود، ‌مادر مهارت لازم در زمینه انواع روشهای در آغوش گرفتن و شیر دادن را کسب نموده و شیرخوار نیز به راحتی قادر به شیر خوردن از پستان مادر خواهد بود.

 

روش چهارم

تغذیه دوقلوها، نه تنها مادرانی که دوقلو به دنیا می آورند می توانند کودکان خود را با شیر مادر تغذیه کنند که حتی مادران سه قلو نیز می توانند شیر خوارانشان را از شیر مادر بهره مند سازند. روش تغذیه دوقلوها می تواند به صورت مجموعه ای از روش های اول و دوم و سوم و مطابق شکل های زیر باشد.

 

 

 

موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها:

 

 

 

 

شیر مادر :

شیر مادر از لحاظ تغذیه ای برای شیر خوار کامل است و تمام مواد مغذی مورد نیاز کودک را به مقدار مناسب برایش فراهم   می کند .

 

تغذیه انحصاری با شیر مادر یعنی چه ؟

شیر خوار در 6 ماهه اول زندگی یه هیچ چیز جز شیر مادر نیازی ندارد .یعنی شیر مادر نیاز شیر خوار به آب ،قند و مواد مغذی برای رشد را تامین میکند .لذا فقط شیر مادر در این 6 ماه برای شیر خوار کافی می باشد که این را تغذیه انحصاری با شیر مادر می گویند .

 

مزایای شیر مادر :

الف : مزایا برای نوزاد :

- بهترین غذا است

- آسانتر هضم میشود

- تمام نیازهای غذایی مورد نیاز شیر خوار را تامین میکند (تا 6 ماهگی )

- شیر خوار را در برابر ابتلا به عفونتها حفظ میکند

- به آسانی در دسترس کودک می باشد

 

ب : مزایا برای مادر :

- تقویت رابطه عاطفی بین مادر و نوزاد

- تاخیر در حاملگی مجدد ( در صورت تغذیه انحصاری با شیر مادر )

- تضمین سلامت مادر

- کمک به اقتصاد خانواده

- جمع شدن سریع عضلات رحم پس از زایمان

 

آغوز جیست و چرا اهمیت دارد ؟

شیر که در ابتدای تولد تولید می شدو ( 48- 24 ساعت اول تولد ) را آغوز یا کلستروم یا ماک می نامند . این شیر زرد رنگ و غلیظ است و شباهتی به شیر معمولی ندارد . آغوز به دلیل داشتن مواد مغذی و مفید از ابتلا شیر خوار به عفونتهای تنفسی و اسهالی و بسیاری از بیماریهای دیگر مانند بیماریهای چشمی جلوگیر ی می کند به همین دلیل به آغوز اولین واکسن نیز می گویند .

 

 

 

                                                                                                                                                            

                                                                                                    

 

به نکات زیر درباره تغذیه با شیر مادر توجه کنید :

۞  باید بلافاصله بعد از تولد تغذیه با شیر مادر آغاز شود و حتما شیرآغوز به کودک داده شود

۞   در ابتدای تولد شیر مادر کم است . ولی مکیدن پستان مادر توسط نوزاد باعث زیاد شدن آن می شود .

۞   تغذیه با شیر مادر در هر ساعت از شب یا روز که شیر خوار احساس گرسنگی یا نیاز کند باید انجام شود و نباید زمان بندی برای شیر دادن به کودک در نظر گرفت .

۞   به شیر خوار که شیر می خورد نباید شیر با بطری داده شود زیرا باعث کم شدن شیر مارد می شود

۞   در زمان شیر د ادن مادر باید از قرص ضد باردایر مخصوص این دوران استفاده کند بهتر است مارد تا پایان دوره شیر دهی حامله نشود

۞   نوزاد در روزهای اول تولد بطور طبیعی کمی وزن از دست می دهد که نباید آن را به کمبود شیر مادر نسبت داد

۞   مدفوع شیر خوارانی که از شیر مادر تغذیه می کنند شل تر و دفعات آن بیشتر از کودکانی است که شیری غیر از شیر مادر می خورند و این نوع دفع مدفوع را نباید با اسهال اشتباه کرد

۞   مکیدن پستان معمولا در روزهای اول بین 5 تا 10 دقیقه است ولی هر چه نوزاد بزرگتر می شود زمان مک زدن پستان بیشتر می شود .

                                                                                                                                          

چگونه می توان فهمید شیر مادر کافی است یا نه ؟

اندازه گیری رشد یکی از بهترین نشانه های پی بردن به کفایت شیر مادر است .

از راه وزن کردن منظم کودک و رسم منحنی رشد او به وضعیت رشد کودک پی می برید . اگر منحنی رشد شیر خوار بالا رونده باشد و اضافه وزن کودک کافی باشد نشانگر کافی بودن شیر مادر است .

 

موراد زیر دلیل برای ناکافی بودن شیر مادر نیست :

گریه زیاد شیر خوار :می تواند بعلت خیس بودن کهنه ،سرد یا گرم بودن ، بیماری کودک ، قولنج و ...باشد .

زود به زود شیر خوردن : شیر مادر آسان هضم می شود و راحت جذب می شود لذا شیر خوا ر زود به زود احساس گرسنگی می کند زمان دادن شیر از هر سینه مادر باید 15 تا 20 دقیقه طول بکشد تا شیر خوار سیر شود

کم بودن شیر در روزهای اول تولد : مقدار شیر روزهای اول ( آغوز ) کم است اما همین مقدار کم برای نوزاد کافی و ضروری می باشد

کوچک بودن پستانها : کوچک بودن پستانها به میزان تولید شیر ربطی ندارد بلکه مکیدن مکرر پستان مادر موجب تولید بیشتر می شود .

 

قابل توجه مادران شیر ده

تنها راه افزایش شیر مادر مکیدن مکرر و مداوم پستان مادر توسط شیر خوار است .

 

مشکلات مربوط به شیر دهی :

1- خود داری کودک از گرفتن پستان مادر

مهمترین علت نگرفتن پستان مادر بیماری و یا مشکلات مربوط به دهان و بینی است . مشکل دیگر استفاده از بطری یا شیشه پستانک است .گاهی این امر به دلیل احتقان پستان (جمع شدن شیر در پستان ) وضعیت نادرست شیر دادن و یا وضعیت پستان گرفتن نوزاد می باشد .شرایط جسمی و روحی مادر نیزدر این مسئله موثر است .

 

2- ابتلا کودک به اسهال :

در صورت ابتلا کودک به اسهال هرگز نباید شیر مادر را قطع کرد بلکه باید علاوه بر استفاده از محلول ORS تعداد دفعات شیر دادن را نیز افزایش داد .

 

3- احتقان ،زخم نوک ،عفونت و آبسه پستان :

بهترین راه پیشگیری از این موارد تغذیه نوزاد بلافاصله بعد از تولد مکیدن مکرر پستان توسط کودک ،وضعیت مناسب مادر هنگام شیر دادن و کودک هنگام شیر خوردن است .برای رفع احتقان پستان (جمع شدن شیر در پستان ) استفاده از کیسه آب گرم برای دوشیدن شیر مفید است .همچنین خالی کردن پستان ازطریق مکیدن کودک و یا دوشیدن شیر با دست و یا شیر دوش و استراحت ندادن به پستان مهم است .

خودداری از شستشوی مکرر پستان با آب و صابون و یا استفاده از محلولها و یا کرمها ی تحریک کننده برای پیشگیری از زخم نوک پستان ضروری است .

همچنین باقی گذاشتن یک قطره شیر روی نوک پستان نیز در بهبودی زخم نوک پستان موثر است . در صورت وجود عفونت مصرف آنتی بیوتیک با تجویز پزشک لازم است .

 

4- حاملگی مادر :

در زمان حاملگی قطع شیر دهی لازم نیست فقط ممکن است مقدار شیر مارد کاهش پیدا کند .حاملگی مجدد با فاصله کم مخصوصا برای مادری که کودک شیر خوار دارد خوب نیست .

 

عوامل موثر بر حفظ و تداوم شیر دهی

  • همه مادران می توانند شیر دهی موفقی داشته باشند مهمترین عامل در این موفقیت اعتماد به نفس مادر برای شیر دادن و مکیدن صحیح و مکرر پستان توسط کودک است .اضطراب و نگرانی مادر می تواند در تولید شیر مادر اختلال ایجاد کند لذا مادر شیرده باید از نگرانی بپرهیزد .

 

  • بیهوشی هنگام زایمان ،مصرف دارو و عمل سزارین هیچکدام مانع شیر دهی نیستند .

 

  • نقش کارکنان بهداشتی ،همسر و نزدیکان مادر در مصمم کردن او برای شیر دادن و ادامه آن بسیار مهم است .

 

  • فاصله گذاری مناسب بین فرزندتن و داشتن فرزند کمتر در تامین سلامت مادر و شیر دهی موفق او بسیار موثر   است . حتی مادرانی که تغذیه مناسب ندارند می توانند شیردهی موفقی داشته باشند که زن شیرده تغذیه خوب و صحیح داشته باشد .

 

خطرهای تغذیه مصنوعی (تغذیه با شیر غیر مادر )

       اختلال درپیوند عاطفی مادر و کودک

       افزایش عدم تحمل به غذا و ابتلا به حساسیت در کودک

       ابتلا به عفونتها تنفسی و بیماریهای اسهالی د رکودک

       افزایش خطر ابتلا به برخی از بیماریهای مزمن در کودک

       چاقی ناشی از مصرف شیر مصنوعی زمینه ساز بیماریهای قلبی و عروقی ،مفصلی و دیابت در بزرگسالی است

       بهره هوشی کمتر کودک

       احتمال حاملگی زودرس مادر

       افزایش احتمال مرگ و میر کودک

       افزایش خطر ابتلا به کم خونی ،سرطان پستان و تخمدان در مادر

 

 

کاربر محترم :

 

تغذیه نوزاد با شیر خشک یا شیرمادر؟!

 

 

قدیم ها چیزی نه جای مادر را می گرفت و نه غذایی جای شیر مادر را. اما زندگی ماشینی و پیشرفت انسان ها موجب شد تصور کنند یک قوطی شیر خشک می تواند جای مادر را بگیرد. هر چند در ابتدا تصور می شد شیر خشک جای شیر مادر را می گیرد و حتی از آن بهتر است. اما کم کم دانش بشری متوجه اشتباه خود شد. اما اصلاح وضعیت دیگر بسادگی ممکن نیست. به همین دلیل سازمان بهداشت جهانی هفته ای را در سال برای ترویج شیر مادر انتخاب و نامگذاری کرده تا شاید یادآور شود اهمیت شیر مادر تا چه اندازه است.

 

 

 

شهرنشینی مشکلات زیادی را برای انسان ها به وجود آورده است. زندگی مدرن انسان را از اصل خویش جدا می سازد و یکی از نمودهای آن را می توان در دوری از شیر مادر یافت.شیر مادر با داشتن همه مواد غذایی اصلی و حتی ریز مغذی ها، ترکیبات دفاعی و بسیاری مواد دیگر از قبیل آنزیم ها، هورمون های مختلف و اسیدهای چرب غیراشباع، از سوی سازمان بهداشت جهانی، به عنوان کامل ترین غذا برای شیرخواران معرفی شده است که مصرف آن، کودکان را در مقابل بسیاری از بیماری های عفونی، تنفسی و گوارشی ایمن می کند. ولی با وجود تمام این مزایا هنوز بسیاری از مادران کودک خود را از این موهبت محروم می کنند.

 

 

● رابطه عاطفی

در ۳۰ سال اخیر تحقیقات گسترده ای در زمینه روابط عاطفی ـ روانی مادر و فرزند صورت گرفته است که نتایج همه آنها بر اهمیت تغذیه زودهنگام و انحصاری با شیرمادر و در نتیجه تماس بسیار نزدیک و مستقیم مادر و نوزاد از لحظه تولد تاکید دارد. البته حتی قبل از انجام این تحقیقات نیز مهم ترین دلیلی که به خاطر آن تغذیه با شیرمادر ترویج می شد همان ارتباط عاطفی ـ روانی بسیار خاص و نزدیکی است که بر اثر تغذیه با شیرمادر بین مادر و فرزند برقرار می شود؛ به طوری که نه تنها آنان را سخت به هم پیوند می زند بلکه آثار روانی آن برای ده ها سال زندگی فرزند را تحت تاثیر قرار می دهد.

 

 

 

طبق مطالعات انجام شده هر چه تماس مادر و نوزاد و در نتیجه تغذیه با شیرمادر زودتر شروع شود، احتمال موفقیت افزایش می یابد و دوران تغذیه با شیرمادر هم طولانی تر می شود. طبق مطالعاتی که در کشورهای فیلیپین، کاستاریکا، تایلند، روسیه و فرانسه صورت گرفت، خانواده هایی که کودکان خود را به مهدهای کودک فرستاده و آنها را با شیر خود تغذیه نمی کرده اند نسبت به مادران شیرده از روابط عاطفی ناپایدار میان خود و فرزندانشان رنج می بردند.

 

● برای سلامت نوزاد

دفاع نوزاد در اوایل زندگی مقابل عوامل عفونی خارجی که بویژه در محیط بیمارستان به عنوان آلوده ترین محیط دنیا فراوانند، بسیار ناچیز است. به همین علت نوزاد در برابر میکروب ها، ویروس ها، انگل ها و قارچ های پراکنده در این محیط هیچ گونه قدرت دفاعی ندارد و بسرعت به بیماری های گوناگون مبتلا می شود که آمار مرگ نوزادان در بیمارستان ها با این عوامل بسیار بالاست.

 

 

به همین دلیل نوزادان در روزهای اول تولد نیاز مبرم به تغذیه شیر از آغوش مادران دارند زیرا از این طریق میکروب های غیر بیماریزای بدن مادر به سطح پوست و مخاط دستگاه گوارش و تنفس منتقل می شوند و بدن شیرخوار را در مقابل میکروب های بیماریزای محیط مقاوم می کنند.

 

ترکیب و غلظت آغوز شیر مادر، محتوی سلول های زنده ای است که شمار آنها به هزاران برابر شیر ترشحی در روزهای بعد می رسد. سلول های زنده ای که نقش دفاعی نوزاد را در برابر عوامل بیماریزا ایفا می کنند. به همین خاطر آغوز شیر مادر آب حیات برای نوزادان در چهار هفته اول تولد محسوب می شود.

 

زیرا با پوشاندن کامل سطح دستگاه گوارشی موجب می شود که میکروب ها و ویروس ها به سطح مخاط این دستگاه بچسبند و به سایر اعضای بدن نوزاد نفوذ نکنند در حالی که در کودکانی که شیر خشک مصرف می کنند این مقاومت وجود نداشته و به همین خاطر این کودکان به طور متوالی بیمار می شوند زیرا مواد عفونی به کمک شیر خشک و آب از بین نمی روند و با گذر از پوست و جداره دستگاه گوارش وارد خون شیر خوار می شوند.

 

 

نکته جالب توجه این است که حتی اگر مادر خود به یک بیماری مبتلا باشد، مواد مقاومت زا در بدن مادر تولید پادتن می کنند و این پادتن ها از طریق شیر به بدن شیرخوار منتقل می شود. بنابراین در آغوش گرفتن و تغذیه نوزاد با شیر مادر از ساعت اول عمر نقش عظیمی را در افزایش قدرت دفاعی و پیشگیری از بسیاری بیماری های عفونی در بدن کودک ایفا می کند.

 

شیر مادر نه تنها بر عفونت های دستگاه تنفسی بلکه برعفونت های فراوان دستگاه ادراری، عفونت های گوارشی از جمله اسهال و استفراغ، عفونت گوش، مننژیت و بسیاری بیماری های دیگر نقش مهارکننده دارد. به این صورت که یا از پیدایش آنها جلوگیری می کند یا پس از ابتلا، شدت آنها را تضعیف کرده و به این ترتیب آمار مرگ نوزادان را تا حد بسیار بالایی کاهش می دهد.

 

از سوی دیگر، شیر مادر غذای استریلیزه و بدون آلودگی است، در حالی که تغذیه کودک با شیرخشک احتمال عفونت و آلودگی از طریق سرشیشه و شیشه را افزایش می دهد. باید توجه داشت که بسیاری از مواد دفاعی زنده و غیرزنده ای را که در شیر مادر وجود دارد، هرگز نمی توان در شیرهای خشک گنجاند.

 

 

● هفته ای برای شیر مادر

پس از جنگ جهانی دوم استفاده از شیر خشک و غذاهای کودک به صورت گسترده جایگزین شیر مادر شد؛ این امر در کشورهای توسعه یافته رشد بیشتری داشت و باعث نگرانی جوامع جهانی شد. ترویج تغذیه با شیر مادر و افزایش آگاهی عموم از خواص منحصربه فرد این شیر در سلامت کودک و حفظ و تداوم شیردهی مادران، نیازمند گامی بزرگ و اساسی بود.

 

بر این اساس در اول آگوست ۱۹۹۰ سازمان بهداشت جهانی با همکاری یونیسف طی اجلاسی در شهر فلورانس ایتالیا، بیانیه ای را در تداوم، ترویج و حمایت از تغذیه با شیر مادر به امضا رساند. در این بیانیه بر اهمیت تغذیه نوزاد با شیر مادر در ۶ ماه اول زندگی و تاثیر آن بر تندرستی کودک و مادر تاکید شده است.

 

 

اتحادیه جهانی شیردهی در سال ۱۹۹۱ برای حمایت، پشتیبانی و افزایش تغذیه با شیرمادر تشکیل شده است.

 

این اتحادیه به عنوان بخشی از طرح عمل خود برای تسهیل تقویت بسیج اجتماعی در زمینه تغذیه با شیر مادر یک استراتژی پیشبردی منسجم جهانی برای شیردهی در نظر گرفت.

 

 

در ابتدا پیشنهادی مبنی بر اختصاص دادن یک روز در سال به مساله شیردهی در تقویم رویدادها و مراسم بین المللی ارائه شد؛ اما سپس ایده یک روز به یک هفته تبدیل شد. بر این اساس هفته اول ماه آگوست مصادف با ۱۷ـ۱۱ مرداد ماه هر سال به عنوان هفته جهانی تغذیه با شیر مادر نام گرفته است.

 

نکته: نوزادان در روزهای اول تولد نیاز مبرم به تغذیه شیر از آغوش مادران دارند زیرا از این طریق میکروب های غیر بیماریزای بدن مادر به سطح پوست و مخاط دستگاه گوارش و تنفس منتقل می شوند و بدن شیرخوار را در مقابل میکروب های بیماریزای محیط مقاوم می کنند

 

 

اولین بار مراسم این هفته در سال ۱۹۹۲ برگزار شد و در حال حاضر ۱۲۰ کشور در این مراسم شرکت می کنند و این مراسم از سوی سازمان هایی چون یونیسف، سازمان بهداشت جهانی و فائو حمایت می شود.

 

مراسم هفته جهانی شیردهی هر سال از سوی اتحادیه جهانی اقدام برای شیردهی برای پیشبرد اقدامات و حمایت از تغذیه با شیرمادر در همین تاریخ برگزار می شود.

 

 

در این هفته موفقیت های به دست آمده در این زمینه گرامی داشته می شود و همچنین اقداماتی که هنوز برای بهبود وضعیت تغذیه با شیر مادر در سراسر جهان مورد نیاز است، مورد توجه قرار خواهد گرفت.

 

● نقش پدر

همیشه در تصاویری که تغذیه با شیرمادر تبلیغ می شود، مادر و شیرخواری که در حال تغذیه است، نشان داده می شود. در حالی که پدر نقش غیرمستقیم، ولی بسیار با اهمیت در انتخاب و ادامه نوع تغذیه شیرخوار دارد. نتایج مطالعات انجام شده نشان داده یکی از عوامل عمده و اصلی موفقیت در شیردهی مادر، دارا بودن همسری حامی و حساس در امر شیردهی مادر است.

 

 

پدری که از مزایای تغذیه با شیر مادر آگاه باشد، می داند که بهترین نوع تغذیه شیرخوار تغذیه ای طبیعی، یعنی تغذیه با شیر مادرش است، بنابراین افزون بر مادران، پدران و بویژه آنان که برای اولین بار پدر می شوند نیز لازم است که قبل از انتخاب نوع تغذیه شیرخوار، اطلاعات کافی از تغذیه با شیرمادر داشته باشند.

 

با کسب اطلاعات و آگاهی لازم بویژه در مورد مزایای فراوان شیرمادر به احتمال زیاد والدین، این نوع تغذیه را برای فرزند خود انتخاب خواهند کرد. علاوه بر این که چنین پدری همسر خود را نیز در تغذیه با شیرمادر تشویق و از ارتباط سالم بین همسر و فرزندش حمایت خواهد کرد. با این انتخاب پدر مهم ترین و با ارزش ترین سرمایه گذاری را برای سلامت جسمی و روانی و رفاه آینده فرزندش انجام داده است.

 

● نیاز به آموزش

تغذیه با شیر مادر یک هنر است و نیاز به مهارت دارد. شیردهی رفتاری است که نیازمند آگاهی، کسب مهارت وحمایت از مادر و ایجاد اعتماد به نفس در اوست. بنابراین توصیه می شود کارکنان در اولین فرصت یعنی از دوران بارداری مادر به ترویج تغذیه با شیر مادر بپردازند، در این دوران مادر باید از نظر روانی برای شیر دهی آماده شود.

 

 

آموزش مادر می تواند هم به صورت چهره به چهره و هم انفرادی باشد. این آموزش ها در ۳ ماه آخر بارداری از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در این جلسات مشاور باید از مادر درباره تصمیم او برای تغذیه کودکش سوال کند و او را برای شیردهی به کودکش تشویق کند. همچنین می بایست از مادر در مورد تجربه قبلی اش در شیردهی سوال کرد تا اگر در این زمینه مشکلی داشته او را راهنمایی نماید.

 

 

● رو به کاهش

براساس استانداردهای موجود جهانی همه کودکان باید تا ۶ ماهگی منحصرا با شیر مادر تغذیه شوند بر این اساس در کشور ما تا دو، سه سال پیش حدود ۵۰ درصد مادران نوزادان خود را تا ۶ ماهگی منحصرا با شیر مادر تغذیه می کردند اما این میزان طی سال های اخیر بشدت کاهش یافته که نگران کننده است.

 

 

بنا بر آمار وزارت بهداشت، میزان تداوم تغذیه با شیر مادر به مدت یک سال از ۶۵ درصد در سال ۷۶ به ۹۰درصد در سال ۷۹ رسید و تغذیه انحصاری با شیر مادر در کودکان زیر ۶ ماه از حدود ۹ درصد در سال ۷۰ به ۴۵ درصد در سال ۷۹ رسید. اما این شاخص نتوانست روند صعودی خود را طی کند.

 

در سال ۸۵ مسوولان وزارت بهداشت اعلام کردند که میزان تغذیه انحصاری با شیر مادر در ایران به ۲۹ درصد کاهش یافته است اما براساس آمار جدید امسال حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد نوزادان از تغذیه انحصاری با شیر مادر برخوردارند یعنی هم اکنون حدود ۲۰ درصد مادران نوزادان خود را تا ۶ ماهگی فقط با شیر خود تغذیه می کنند. درباره ادامه تغذیه با شیر مادر تا ۲ سالگی نیز اطلاعات موجود نشان می دهد که حدود ۸۰ درصد نوزادان ایرانی تا ۱۵ ماهگی از نعمت تغذیه با شیر مادر برخوردارند اما این شاخص برای سن ۲۰ تا ۲۳ ماهگی بین ۵۰ تا ۶۰ درصد است.

 

 

براساس اصول اعلام شده از سوی سازمان بهداشت جهانی حدود ۹۸ درصد مادران باید بتوانند، نوزادان خود را تا ۶ ماهگی منحصرا با شیر خود تغذیه کنند و در موارد بسیار محدودی این امکان وجود ندارد. اما آمارها نشان می دهد از بین ۶ منطقه سازمان بهداشت جهانی، در منطقه ما که منطقه شرق مدیترانه است، کمترین میزان تغذیه با شیر مادر در دنیا انجام می شود؛ در حالی که اکثر کشورهای این منطقه مسلمان هستند.

 

دکتر علیرضا مصداقی نیا، معاون بهداشتی وزیر بهداشت در این خصوص می گوید: به رغم آن که سال ها در رابطه با اهمیت تغذیه با شیر مادر بحث می شود اما آمارهای موجود در کشور بویژه در مورد تغذیه انحصاری با شیر مادر تا ۶ ماهگی چندان راضی کننده نیست.

 

وی با بیان این که تنها ۲۲ درصد مادران شیرده در کشور تا ۶ ماهگی نوزاد از تغذیه انحصاری با شیر مادر استفاده می کنند، ادامه می دهد: این در حالی است که این رقم در کشورهای غربی بیشتر از این میزان و حدود ۳۰ درصد است.

 

مصداقی نیا با اشاره به بیمارستان های دوستدار کودک در کشور می افزاید: در حال حاضر بیش از ۵۰۰ بیمارستان دوستدار کودک در کشور فعالند اما باید گفت که آیا نظارت کافی بر کار این بیمارستان ها وجود دارد؟ نظارت و ارزشیابی کار بیمارستان های دوستدار کودک بسیار لازم است. علاوه بر آن لازم است بیمارستان های دوستدار کودک در کشور افزایش یابند.

 

تغذیه نوزاد با شیر خشک یا شیرمادر؟!

 

 

قدیم ها چیزی نه جای مادر را می گرفت و نه غذایی جای شیر مادر را. اما زندگی ماشینی و پیشرفت انسان ها موجب شد تصور کنند یک قوطی شیر خشک می تواند جای مادر را بگیرد. هر چند در ابتدا تصور می شد شیر خشک جای شیر مادر را می گیرد و حتی از آن بهتر است. اما کم کم دانش بشری متوجه اشتباه خود شد. اما اصلاح وضعیت دیگر بسادگی ممکن نیست. به همین دلیل سازمان بهداشت جهانی هفته ای را در سال برای ترویج شیر مادر انتخاب و نامگذاری کرده تا شاید یادآور شود اهمیت شیر مادر تا چه اندازه است.

 

 

 

شهرنشینی مشکلات زیادی را برای انسان ها به وجود آورده است. زندگی مدرن انسان را از اصل خویش جدا می سازد و یکی از نمودهای آن را می توان در دوری از شیر مادر یافت.شیر مادر با داشتن همه مواد غذایی اصلی و حتی ریز مغذی ها، ترکیبات دفاعی و بسیاری مواد دیگر از قبیل آنزیم ها، هورمون های مختلف و اسیدهای چرب غیراشباع، از سوی سازمان بهداشت جهانی، به عنوان کامل ترین غذا برای شیرخواران معرفی شده است که مصرف آن، کودکان را در مقابل بسیاری از بیماری های عفونی، تنفسی و گوارشی ایمن می کند. ولی با وجود تمام این مزایا هنوز بسیاری از مادران کودک خود را از این موهبت محروم می کنند.

 

 

● رابطه عاطفی

در ۳۰ سال اخیر تحقیقات گسترده ای در زمینه روابط عاطفی ـ روانی مادر و فرزند صورت گرفته است که نتایج همه آنها بر اهمیت تغذیه زودهنگام و انحصاری با شیرمادر و در نتیجه تماس بسیار نزدیک و مستقیم مادر و نوزاد از لحظه تولد تاکید دارد. البته حتی قبل از انجام این تحقیقات نیز مهم ترین دلیلی که به خاطر آن تغذیه با شیرمادر ترویج می شد همان ارتباط عاطفی ـ روانی بسیار خاص و نزدیکی است که بر اثر تغذیه با شیرمادر بین مادر و فرزند برقرار می شود؛ به طوری که نه تنها آنان را سخت به هم پیوند می زند بلکه آثار روانی آن برای ده ها سال زندگی فرزند را تحت تاثیر قرار می دهد.

 

 

 

طبق مطالعات انجام شده هر چه تماس مادر و نوزاد و در نتیجه تغذیه با شیرمادر زودتر شروع شود، احتمال موفقیت افزایش می یابد و دوران تغذیه با شیرمادر هم طولانی تر می شود. طبق مطالعاتی که در کشورهای فیلیپین، کاستاریکا، تایلند، روسیه و فرانسه صورت گرفت، خانواده هایی که کودکان خود را به مهدهای کودک فرستاده و آنها را با شیر خود تغذیه نمی کرده اند نسبت به مادران شیرده از روابط عاطفی ناپایدار میان خود و فرزندانشان رنج می بردند.

 

● برای سلامت نوزاد

دفاع نوزاد در اوایل زندگی مقابل عوامل عفونی خارجی که بویژه در محیط بیمارستان به عنوان آلوده ترین محیط دنیا فراوانند، بسیار ناچیز است. به همین علت نوزاد در برابر میکروب ها، ویروس ها، انگل ها و قارچ های پراکنده در این محیط هیچ گونه قدرت دفاعی ندارد و بسرعت به بیماری های گوناگون مبتلا می شود که آمار مرگ نوزادان در بیمارستان ها با این عوامل بسیار بالاست.

 

 

به همین دلیل نوزادان در روزهای اول تولد نیاز مبرم به تغذیه شیر از آغوش مادران دارند زیرا از این طریق میکروب های غیر بیماریزای بدن مادر به سطح پوست و مخاط دستگاه گوارش و تنفس منتقل می شوند و بدن شیرخوار را در مقابل میکروب های بیماریزای محیط مقاوم می کنند.

 

ترکیب و غلظت آغوز شیر مادر، محتوی سلول های زنده ای است که شمار آنها به هزاران برابر شیر ترشحی در روزهای بعد می رسد. سلول های زنده ای که نقش دفاعی نوزاد را در برابر عوامل بیماریزا ایفا می کنند. به همین خاطر آغوز شیر مادر آب حیات برای نوزادان در چهار هفته اول تولد محسوب می شود.

 

زیرا با پوشاندن کامل سطح دستگاه گوارشی موجب می شود که میکروب ها و ویروس ها به سطح مخاط این دستگاه بچسبند و به سایر اعضای بدن نوزاد نفوذ نکنند در حالی که در کودکانی که شیر خشک مصرف می کنند این مقاومت وجود نداشته و به همین خاطر این کودکان به طور متوالی بیمار می شوند زیرا مواد عفونی به کمک شیر خشک و آب از بین نمی روند و با گذر از پوست و جداره دستگاه گوارش وارد خون شیر خوار می شوند.

 

 

نکته جالب توجه این است که حتی اگر مادر خود به یک بیماری مبتلا باشد، مواد مقاومت زا در بدن مادر تولید پادتن می کنند و این پادتن ها از طریق شیر به بدن شیرخوار منتقل می شود. بنابراین در آغوش گرفتن و تغذیه نوزاد با شیر مادر از ساعت اول عمر نقش عظیمی را در افزایش قدرت دفاعی و پیشگیری از بسیاری بیماری های عفونی در بدن کودک ایفا می کند.

 

شیر مادر نه تنها بر عفونت های دستگاه تنفسی بلکه برعفونت های فراوان دستگاه ادراری، عفونت های گوارشی از جمله اسهال و استفراغ، عفونت گوش، مننژیت و بسیاری بیماری های دیگر نقش مهارکننده دارد. به این صورت که یا از پیدایش آنها جلوگیری می کند یا پس از ابتلا، شدت آنها را تضعیف کرده و به این ترتیب آمار مرگ نوزادان را تا حد بسیار بالایی کاهش می دهد.

 

از سوی دیگر، شیر مادر غذای استریلیزه و بدون آلودگی است، در حالی که تغذیه کودک با شیرخشک احتمال عفونت و آلودگی از طریق سرشیشه و شیشه را افزایش می دهد. باید توجه داشت که بسیاری از مواد دفاعی زنده و غیرزنده ای را که در شیر مادر وجود دارد، هرگز نمی توان در شیرهای خشک گنجاند.

 

 

● هفته ای برای شیر مادر

پس از جنگ جهانی دوم استفاده از شیر خشک و غذاهای کودک به صورت گسترده جایگزین شیر مادر شد؛ این امر در کشورهای توسعه یافته رشد بیشتری داشت و باعث نگرانی جوامع جهانی شد. ترویج تغذیه با شیر مادر و افزایش آگاهی عموم از خواص منحصربه فرد این شیر در سلامت کودک و حفظ و تداوم شیردهی مادران، نیازمند گامی بزرگ و اساسی بود.

 

بر این اساس در اول آگوست ۱۹۹۰ سازمان بهداشت جهانی با همکاری یونیسف طی اجلاسی در شهر فلورانس ایتالیا، بیانیه ای را در تداوم، ترویج و حمایت از تغذیه با شیر مادر به امضا رساند. در این بیانیه بر اهمیت تغذیه نوزاد با شیر مادر در ۶ ماه اول زندگی و تاثیر آن بر تندرستی کودک و مادر تاکید شده است.

 

 

اتحادیه جهانی شیردهی در سال ۱۹۹۱ برای حمایت، پشتیبانی و افزایش تغذیه با شیرمادر تشکیل شده است.

 

این اتحادیه به عنوان بخشی از طرح عمل خود برای تسهیل تقویت بسیج اجتماعی در زمینه تغذیه با شیر مادر یک استراتژی پیشبردی منسجم جهانی برای شیردهی در نظر گرفت.

 

 

در ابتدا پیشنهادی مبنی بر اختصاص دادن یک روز در سال به مساله شیردهی در تقویم رویدادها و مراسم بین المللی ارائه شد؛ اما سپس ایده یک روز به یک هفته تبدیل شد. بر این اساس هفته اول ماه آگوست مصادف با ۱۷ـ۱۱ مرداد ماه هر سال به عنوان هفته جهانی تغذیه با شیر مادر نام گرفته است.

 

نکته: نوزادان در روزهای اول تولد نیاز مبرم به تغذیه شیر از آغوش مادران دارند زیرا از این طریق میکروب های غیر بیماریزای بدن مادر به سطح پوست و مخاط دستگاه گوارش و تنفس منتقل می شوند و بدن شیرخوار را در مقابل میکروب های بیماریزای محیط مقاوم می کنند

 

 

اولین بار مراسم این هفته در سال ۱۹۹۲ برگزار شد و در حال حاضر ۱۲۰ کشور در این مراسم شرکت می کنند و این مراسم از سوی سازمان هایی چون یونیسف، سازمان بهداشت جهانی و فائو حمایت می شود.

 

مراسم هفته جهانی شیردهی هر سال از سوی اتحادیه جهانی اقدام برای شیردهی برای پیشبرد اقدامات و حمایت از تغذیه با شیرمادر در همین تاریخ برگزار می شود.

 

 

در این هفته موفقیت های به دست آمده در این زمینه گرامی داشته می شود و همچنین اقداماتی که هنوز برای بهبود وضعیت تغذیه با شیر مادر در سراسر جهان مورد نیاز است، مورد توجه قرار خواهد گرفت.

 

● نقش پدر

همیشه در تصاویری که تغذیه با شیرمادر تبلیغ می شود، مادر و شیرخواری که در حال تغذیه است، نشان داده می شود. در حالی که پدر نقش غیرمستقیم، ولی بسیار با اهمیت در انتخاب و ادامه نوع تغذیه شیرخوار دارد. نتایج مطالعات انجام شده نشان داده یکی از عوامل عمده و اصلی موفقیت در شیردهی مادر، دارا بودن همسری حامی و حساس در امر شیردهی مادر است.

 

 

پدری که از مزایای تغذیه با شیر مادر آگاه باشد، می داند که بهترین نوع تغذیه شیرخوار تغذیه ای طبیعی، یعنی تغذیه با شیر مادرش است، بنابراین افزون بر مادران، پدران و بویژه آنان که برای اولین بار پدر می شوند نیز لازم است که قبل از انتخاب نوع تغذیه شیرخوار، اطلاعات کافی از تغذیه با شیرمادر داشته باشند.

 

با کسب اطلاعات و آگاهی لازم بویژه در مورد مزایای فراوان شیرمادر به احتمال زیاد والدین، این نوع تغذیه را برای فرزند خود انتخاب خواهند کرد. علاوه بر این که چنین پدری همسر خود را نیز در تغذیه با شیرمادر تشویق و از ارتباط سالم بین همسر و فرزندش حمایت خواهد کرد. با این انتخاب پدر مهم ترین و با ارزش ترین سرمایه گذاری را برای سلامت جسمی و روانی و رفاه آینده فرزندش انجام داده است.

 

● نیاز به آموزش

تغذیه با شیر مادر یک هنر است و نیاز به مهارت دارد. شیردهی رفتاری است که نیازمند آگاهی، کسب مهارت وحمایت از مادر و ایجاد اعتماد به نفس در اوست. بنابراین توصیه می شود کارکنان در اولین فرصت یعنی از دوران بارداری مادر به ترویج تغذیه با شیر مادر بپردازند، در این دوران مادر باید از نظر روانی برای شیر دهی آماده شود.

 

 

آموزش مادر می تواند هم به صورت چهره به چهره و هم انفرادی باشد. این آموزش ها در ۳ ماه آخر بارداری از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در این جلسات مشاور باید از مادر درباره تصمیم او برای تغذیه کودکش سوال کند و او را برای شیردهی به کودکش تشویق کند. همچنین می بایست از مادر در مورد تجربه قبلی اش در شیردهی سوال کرد تا اگر در این زمینه مشکلی داشته او را راهنمایی نماید.

 

 

● رو به کاهش

براساس استانداردهای موجود جهانی همه کودکان باید تا ۶ ماهگی منحصرا با شیر مادر تغذیه شوند بر این اساس در کشور ما تا دو، سه سال پیش حدود ۵۰ درصد مادران نوزادان خود را تا ۶ ماهگی منحصرا با شیر مادر تغذیه می کردند اما این میزان طی سال های اخیر بشدت کاهش یافته که نگران کننده است.

 

 

بنا بر آمار وزارت بهداشت، میزان تداوم تغذیه با شیر مادر به مدت یک سال از ۶۵ درصد در سال ۷۶ به ۹۰درصد در سال ۷۹ رسید و تغذیه انحصاری با شیر مادر در کودکان زیر ۶ ماه از حدود ۹ درصد در سال ۷۰ به ۴۵ درصد در سال ۷۹ رسید. اما این شاخص نتوانست روند صعودی خود را طی کند.

 

در سال ۸۵ مسوولان وزارت بهداشت اعلام کردند که میزان تغذیه انحصاری با شیر مادر در ایران به ۲۹ درصد کاهش یافته است اما براساس آمار جدید امسال حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد نوزادان از تغذیه انحصاری با شیر مادر برخوردارند یعنی هم اکنون حدود ۲۰ درصد مادران نوزادان خود را تا ۶ ماهگی فقط با شیر خود تغذیه می کنند. درباره ادامه تغذیه با شیر مادر تا ۲ سالگی نیز اطلاعات موجود نشان می دهد که حدود ۸۰ درصد نوزادان ایرانی تا ۱۵ ماهگی از نعمت تغذیه با شیر مادر برخوردارند اما این شاخص برای سن ۲۰ تا ۲۳ ماهگی بین ۵۰ تا ۶۰ درصد است.

 

 

براساس اصول اعلام شده از سوی سازمان بهداشت جهانی حدود ۹۸ درصد مادران باید بتوانند، نوزادان خود را تا ۶ ماهگی منحصرا با شیر خود تغذیه کنند و در موارد بسیار محدودی این امکان وجود ندارد. اما آمارها نشان می دهد از بین ۶ منطقه سازمان بهداشت جهانی، در منطقه ما که منطقه شرق مدیترانه است، کمترین میزان تغذیه با شیر مادر در دنیا انجام می شود؛ در حالی که اکثر کشورهای این منطقه مسلمان هستند.

 

دکتر علیرضا مصداقی نیا، معاون بهداشتی وزیر بهداشت در این خصوص می گوید: به رغم آن که سال ها در رابطه با اهمیت تغذیه با شیر مادر بحث می شود اما آمارهای موجود در کشور بویژه در مورد تغذیه انحصاری با شیر مادر تا ۶ ماهگی چندان راضی کننده نیست.

 

وی با بیان این که تنها ۲۲ درصد مادران شیرده در کشور تا ۶ ماهگی نوزاد از تغذیه انحصاری با شیر مادر استفاده می کنند، ادامه می دهد: این در حالی است که این رقم در کشورهای غربی بیشتر از این میزان و حدود ۳۰ درصد است.

 

مصداقی نیا با اشاره به بیمارستان های دوستدار کودک در کشور می افزاید: در حال حاضر بیش از ۵۰۰ بیمارستان دوستدار کودک در کشور فعالند اما باید گفت که آیا نظارت کافی بر کار این بیمارستان ها وجود دارد؟ نظارت و ارزشیابی کار بیمارستان های دوستدار کودک بسیار لازم است. علاوه بر آن لازم است بیمارستان های دوستدار کودک در کشور افزایش یابند.