نام  : مجید

نام خانوادگی : دهقان منشادی

سمت : کارشناس پدافند غیرعامل

شماره تماس : 03537266533

 پدافند غيرعامل با مفهوم کلی دفاع در برابر تهاجم، بدون استفاده از سلاح و درگيرشدن مستقيم، سابقه ای طولانی در تاريخ بشری به قدمت خلقت انسان دارد.

  انجام اقدامات دفاع غيرعامل در ابعاد گوناگون در حال کنونی در جهت مقابله با تهاجمات دشمن(نظامی و غيرنظامی)، بلاهای طبيعی و غيرطبيعی و تقليل خسارات ناشی از حملات نظامی دشمن چون: حملات هوايی، زمينی، دريايی و غيرنظامی چون: حملات سايبری، جنگ نرم و بلاهای طبيعی چون: طوفان، سيل، زلزله و... غيرطبيعی چون: سرقت و... موضوعی بنيادی است که وسعت و گستره آن، تمامی زير ساخت های کليدی، مراکز حياتی، حساس و مهم نظامی و غيرنظامی کشور چون پالايشگاهها، نيروگاه ها، بنادر، فرودگاه ها، مجتمع های بزرگ صنعتی، مراکز بهداشتی و درمانی، قرارگاهها و مراکز عمده فرماندهی نظامی و هدايت و تصميم گيريهای سياسی، مراکز اصل مخابراتی و ارتباطی، پل های استراتژيک، صنايع نظامی، پايگاه های هوايی، سايت های موشکی، مراکز و ايستگاه های راديويی، تلويزيون، انبارهای عمده مواد غذايی و دارويی، مراکز جمعيتی و قرارگاه های تاکتيکی، مقرهای عمده آماری و پشتيبانی و .... را در بر می گيرد.

  تجارب حاصله از جنگ های گذشته از قبيل جنگ 11 هفته ای سال 1999 ناتو عليه يوگسلاوی، جنگ سال 2003 آمريکا و انگليس عليه عراق، جنگ 33 روزه سال 2006 اسرائيل عليه لبنان و ديگر جنگ های نظامی و غيرنظامی مويد اين نظر است که کشور مهاجم جهت درهم شکستن اراده ملّت و توان سياسی، اقتصادی، نظامی و مديريتی کشور مورد تهاجم با اتخاذ استراتژی انهدام مرکز ثقل، توجه خود را صرف بمباران و انهدام مراکز حياتی، حساس و مهم می نمايد.

  همچنين تجارب حاصله از بلاهای طبيعی به وجود آمده چون زلزله بم در سال1382، سيل گلستان در سال1380و ... در کشور عزيزمان ايران ، مويد اين نظر است کشورهای که مورد تهاجم بلاهای طبيعی قرار گرفته اند به علّت عدم رعايت اصول پدافند غيرعامل دچار خسارت زياد مالی و جانی و گاه بلندمدت قرار گرفته اند.

  امروزه کشورهای که طعم خرابی و خسارات ناشی از جنگ، بلاهای طبيعی و... را چشيده اند،جهت حفظ سرمايه های ملّی و منابع حياتی خود توجه خاص و ويژه ای به دفاع غيرعامل نموده و در راهبرد دفاع خود جايگاه والايی برای آن قايل غير از حوادث و بلايای طبيعی ، موضوع تهديد های درونی و برونی توسط دشمن نيز،يکی از دغدغه های پدافند غير عامل است و در اين مبحث وزارت بهداشت و درمان و دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی وظيفه خطيری بر عهده دارد.

با توجه به حساسيت اين موضوع برماست که با استفاده از رهنمودهای رهبر عزيزمان، ولی امر مسلمين و با شناخت ژرف و کامل از ابعاد مختلف پدافند غيرعامل و اتخاذ تمهيداتی برای آن، خود را به مرز آمادگی کامل برسانيم.                                «انشاء ا...»

شکل گيری تمدن های اوّليه در جهان همواره با وقوع جنگ همراه بوده است، در طول تاريخ انسان ها از طريق پناه گرفتن در غارها، ساخت جوشن و سپر، ايجاد برج و بارو و قلاع محکم و مرتفع، حفر خندق برای حفظ جان و تامين امنيّت گروهی با هدف پيشگيری از حملات غافلگيرانه دشمن اقدام نموده اند، ‌ ديوارهای دفاعی و خاکريزهای متعلق به آغاز سکونت انسان در ايران هنوز برجاست و شکل آنها به موازات پيشرفت سلاح های تهاجمی و تدافعی در هر دوره تاريخی تکامل يافته است.

  تفکر ساخت و احداث ديوارها و خطوط و دژهای دفاعی از قديم الايّام به عنوان يک اقدام دفاعی با هدف سد کردن و ايجاد مانع در مسير تهاجم دشمن و ممانعت از مواجه شدن با حملات غافلگيرانه مورد توجه دولت های مختلف بوده و عليرغم تغيير و تکامل سلاح ها و روش های تهاجمی، کماکان با تغيير شکل و کاربری آن ها متناسب با نوع تهديدات به شکل های ديگری همانند تونل ها، ‌ پناهگاه های چندمنظوره، سازه های امن زيرزمينی، ديوارها و موانع دفاعی الکترونيکی در ملاحظات دفاعی کشورها مورد توجه خاص قرار دارند.

  از جمله مشهورترين ديوارها و دژهای دفاعی احداث شده در طول تاريخ بشری می توان ديوار چين(ديوار چين به طول 2415 کيلومتر در سال 364 قبل از ميلاد احداث گرديده است)، سد ذوالقرنين، ديوار گرگان (ديوار دفاعی گرگان بزرگ ترين ديوار دفاعی جهان، بعد از ديوار چين می باشد و همزمان با ديوار چين بنا شده است)، ديوار آتلانتيک (ديوار آتلانتيک، استحکامات ساحلی بود که توسط رايش سوم برای جلوگيری از تهاجم نيروهای متفقين درجنگ جهانی دوم احداث گرديد)، ديوار آنتونين، ‌ ديوار اورلئان، ديوار صلح بلفاست، ديوار برلين، ديوار ليما، ديوار ماژينو (ديوار ماژينو در مرز فرانسه و آلمان در سال 1930 الی 1935 به طول 400 مايل جهت جلوگيری از تهاجم آلمان به سرزمين فرانسه احداث گرديد)، ديوار زيگفريد، ديوار مراکش، ديوار ويتنام، ديوار لندن، ديوار کرملين، ديوار بارلو، ديوار اورشليم و … را نام برد.

  سرزمين گسترده ايران باستان که ايران کنونی بخشی از آن است، به علت موقعيت جغرافيايی که ميان دو جلگه آباد بين النهرين و پنجاب سند قرار گرفته بود مانند پلی بود که طوايف مهاجم به طرف شرق يا غرب مجبور می شدند از آن عبور کنند زندگی در چنين وضعيت جغرافيايی و محيط ناامن، ايرانيان را وادار نمود تا همواره به منظور در امان ماندن از تجاوز متجاوزين، خانه های مسکونی خود را به شکل دژ کوچکی بسازند بنابراين به هر جای اين سرزمين نگاه کنيد، قلعه، برج، بارو، ارگ، کهندژ، دربند، خندق و دروازه و نظاير آن ها از ناامنی محيط زندگی و توجه و تدبير آگاهانه ايرانيان به ملاحظات دفاعی حکايت دارد. ساخت بناهای گروهی حصاردار در ايران با طرح ها و نقشه های گوناگون از سه هزار سال پيش شناخته شده است، حصار سيلک در کاشان، قلعه حسنلو در اروميه، تورنگ در گرگان ، تپه حصار در دامغان، نوشيجان تپه بين همدان و ملاير ، ‌ قلعه بلورآباد در شهرستان خوی و … از نمونه های آن می باشد.

  ساخت اسب چوبی تروا توسط اوديسيوس يکی از افراد زيرک و هوشمند يونانی در سال 212 قبل از ميلاد ، پس از نوميدی سربازان از تسخير (سيراکيوز) نيز يکی از اقدامات تاريخی دفاع غيرعامل می باشد به گونه ای که امروزه از اسب چوبی تروا به عنوان سمبل و نماد فريب ياد می شود.

  اعراب باديه نشين مانند ساير اقوام چادرنشين با حصار و بناهای دايمی ميانه ای نداشتند، وجود مبارک پيامبر اسلام (ص) به مديريت نظامی مفهومی واقعی بخشيد و از انواع روش ها و تاکتيک های جنگی و بهره گيری موثر از زمان، مکان و موقعيت مناسب در غزوات برای رويارويی با دشمن و شکست آن ها استفاده می کرد از جمله روش های مورد استفاده در جنگ های تهاجمی و تدافعی صدر اسلام بهره گيری از شيوه های دفاعی غيرعامل بود که به شکل های مختلف در غزوات و سرايا مورد توجه قرار می گرفت.

  پيامبر اکرم (ص) در نخستين نبردی که عليه دشمن در بدر انجام داد در پاسخ به پرسش حباب بن منذر در خصوص مشروعيت فريب دشمن در جنگ فرمودند (الحرب الخدعه)، جنگ يعنی خدعه و فريب.

  حضرت علی (ع) در مکان يابی صحيح و استفاده از زره و گماردن ديده بان جهت اعلام خبر، رهنمودهای ارزنده ای به شرح زير دارند:

  آن گاه که در ميدان جنگ روياروی دشمن قرار گرفتيد، قرارگاه شما بايد در دامنه کوه ها، تپه ها و يا در کنار نهرها باشد تا پوشش و حفاظ شما گردد و شما را از دشمن نگهبانی کند و بايد جنگ را از يک سو و يا حداکثر از دو سو با دشمن داشته باشيد و قسمت های ديگر تکيه بر موانع طبيعی داشته باشد تا دشمن قدرت نفوذ نداشته باشد.

  و اکملوا السلامه (زره خويش را کامل کنيد) و در جای ديگر می فرمايد زره پوشيده ها را در پيشاپيش لشگر قرار دهيد و آن ها که کلاه خود ندارند در پشت سر قرار گيرند (نهج البلاغه خطبه 124).

  مراقبان، ‌ نگاهبانان و خبرگيرانی در قلعه کوه ها قرار دهيد و… بدانيد آن ها که در پيشاپيش سپاه حرکت می کنند چشمان لشگرند.

  بهره ‌ برداری از استتار و اختفاء جهت مخفی و پنهان ‌ سازی گرچه به قدمت طول تاريخ بشری می ‌ باشد ولی اهميت آن در طول جنگ جهانی اوّل به علت ورود هواپيماهای شناسايی و عکس ‌ برداری هوايی و افزايش تدريجی دقت تسليحات آفندی، مورد توجه جدی قرار گرفت.

  تا سال (1900) اکثر ارتشهای دنيا از يونيفورم و لباس ‌ های نظامی رنگی استفاده می ‌ نمودند، برای مثال ارتش فرانسه در شروع جنگ جهانی اول از لباسهای رنگی (کت آبی و شلوار قرمز) استفاده می ‌ نمود که پس از پی بردن به اهميت استتار و نقش ارزنده آن در کاهش آسيب ‌ پذيری ‌ ها و تلفات، لباس ‌ های نظامی به رنگ استتار خاکی و يا سبز، قهوه ‌ ای و يا ترکيبی از آنها درآمد و اين موضوع به تدريج در ساير کشورهای دنيا رايج گرديد.

  واژه انگليسی استتار (Camouflage) از لغت فرانسوی (Camoufler) به معنی آرايش نمودن اقتباس گرديده و در سال (1917) وارد زبان انگليسی گرديد.

  ارتش شوروی سابق برای هماهنگ نمودن برنامه های فريب و نيرنگ و اقدامات پدافند غيرعامل در برابر تهديدات آمريکا، در سر فرماندهی کل ارتش شوروی واحد ويژه ای را برای مديريت و اجرای برنامه های دفاع غيرعامل به نام (ماسکيروفکا) تاسيس نمود و در طول سال های 1960 الی 1983 اقدامات عمده ای از قبيل آسيب ناپذير نمودن منابع و مراکز حياتی و حساس خود را در برابر تهاجمات احتمالی ‌ ، احداث پناهگاه های عميق زيرزمينی برای مردم و هيات حاکمه سياسی، ‌ نگهداری قطعات يدکی و بحرانی در پناهگاه های مستحکم زيرزمينی، احداث شيلترهای ضد بمب و ساخت ماکت های فريب تجهيزات و تسليحات سازمانی، ايجاد مراکز فرماندهی و کنترل متحرک و طراحی ريل های متحرک جهت موشک های قاره پيمای (SS-X-24) ، ‌ ارسال اطلاعات دروغين، عايق سازی و استفاده از رنگ ها و اقلام جاذب حرارتی و راداری و … نمود.

  اگر اقدامات پدافندغيرعامل را در سير تاريخی مورد مطالعه، اقدامات پيشگيرانه ملل مختلف با هدف حفظ جان، ‌ ادامه حيات و حفظ سرزمين، جلوگيری از غافلگيری و ارتقاء توان رزم محسوب نماييم، هنوز هم در آستانه قرن بيست و يکم که جهان آکنده از منازعات ژئوپلتيک بوده و نشانه ای از خاتمه ی قريب الوقوع درگيری های مسلحانه ديده نمی شود، انجام اقدامات پدافند غيرعامل توسط کشورهای مختلف استمرار داشته و جايگاه ويژه ای خود را در سياست های دفاعی کشورها و ملل مختلف به عنوان يک نياز حياتی حفظ نموده است و با روش های مختلف ادامه يافته است.

پدافند غيرعامل
مقدمه
:
دفع، خنثي كردن و يا كاهش تاثيرات اقدامات آفندي دشمن و ممانعت از دستيابي به اهداف خودي است. پدافند به دو بخش تقسيم مي‌شود 1- پدافند عامل 2- پدافند غيرعامل 
پدافند عامل عبارت از رويارويي و مقابله مستقيم با دشمن و به كارگيري جنگ افزارهاي مناسب و موجود به منظور دفع حمله و خنثي كردن اقدامات آفندي وي مي‌باشد. 
پدافند غيرعامل به مجموعه اقداماتي اطلاق مي‌گردد كه مستلزم به كارگيري جنگ افزار نبوده و با اجراي آن مي‌توان از وارد شدن خسارات مالي در تهدیدات متعارف و نا متعارف به تجهيزات و تاسيسات حياتي و حساس نظامي و غيرنظامي و تلفات انساني جلوگيري نموده و يا ميزان اين خسارات و تلفات را به حداقل ممكن كاهش داد. 
•· اختفا يا پنهان كاري به كليه اقداماتي گفته مي‌شود كه مانع از قرار گرفتن تاسيسات و تجهيزات در ديد مستقيم دشمن گرديده و براي او غير ممكن و يا مشكل مي‌سازد. 
•· استتار هم رنگ و هم شكل كردن تاسيسات و تجهيزات با محيط اطراف مي‌باشد. استتار از موثرترين و متداول‌ترين روشهاي دفاعي غيرعامل در دنيا است. 
•· طراحي و احداث تاسيسات حياتي و حساس به گونه‌اي كه به طور كلي در مقابل اصابت مستقيم بمب و موشك مقاوم باشند در خيلي از موارد اصولاً عملي نبوده و به صرفه و صلاح نيز نمي‌باشد. زيرا هزينه ايجاد و تاسيسات با چنين مشخصاتي ممكن است به مراتب پيش از كل تجهيزات مربوطه باشد.

  • در اكثر موارد صلاح بر اين است كه اجزا مستقل تاسيسات و تجهيزات كه اصابت احتمالي بمب موشك موجب از كار افتادن تجهيزات و توقف فعاليت بخشي از مجموعه گرديده اما خسارت جانبي زيادي به بار نمي‌آورد تنها در مقابل موج انفجار و تركش بمب موشك محافظت شوند ولي بخشهايي از مجموعه كه صدمه ديدن آنها موجب از كار افتادن كل سيستم و وقفه كامل يا نسبي در انجام فعاليت مي‌گردد با مقاومت كافي اصابت بمب ساخته شوند.
  • چنانچه تاسيسات حياتي و حساس كه احتمالاً در فهرست هدف‌هاي دشمن قرار دارند فاقد مقاومت كافي در مقابل اصابت مستقيم بمب، موشك بوده و يا موج انفجار ناشي از اصابت، بمب موشك در نزديكي تاسيسات را نتواند تحمل نمايند.مي‌توان با اجراي طرح‌هاي خاص مهندسي، مقاومت بناي آنها را افزايش داده و احتمالاً به حد مطلوب رسانيد.
  • پراكندگي عناصر كالبدي يكي از مباحث مهم پدافند غيرعامل محسوب مي‌گردد كه در كاهش خسارت ناشي از ايراد ضربه تخريبي دشمن بسيار موثر است و به عكس در صورتي كه دشمن در مراحل تهاجمي خود پيش از شناسايي حضور و با بازشناسي به مرحله نشانه‌روي و اصابت دست يابد تمركز عناصر كالبدي و حساس مجموعه مورد تهاجم موجب مي‌گردد عمليات تهاجمي با حجم كمتر و متمركز، بيشترين تخريب را به جا بگذارد.
  • ايجاد مجتمع‌هاي عظيم صنعتي،‌تاسيسات بندري وسيع، نيروگاه بزرگ و غيره در كشور كه ممكن است مورد حمله هوايي دشمن قرار گيرد به صلاح نيست.
  • در مورد مراكز موجود لازم است مطالعات صورت گرفته و در صورت امكان طرح‌هايي جهت انتقال تدريجي آنها به نقاط مختلف كشور تهيه شود تا با رعايت اصول پراكندگي در محل‌هاي جديد مستقر گردند.

•· جداسازي بخشي يا بخشهايي از تجهيزات، قطعات يدكي مواد و ساير وسائل و انتقال آنها به محلي غير از محل استقرار دائمي و نجات آنها از تاثير يك حمله هوايي موشكي احتمالي است. اين امر نبايد باعث توقف كامل فعاليت‌ها گردد. 
•· دسترسي‌ها به معني راه‌ها و فضاهاي عبوري و ارتباطي است و در انواع و مقياس‌هاي مختلف قابل طرح است. خطوط ارتباطي يك موضع به محيط بيروني بايد تابع ضوابطي باشد كه خصوصيات تهديدات منجر به اختلال در تردد و يا حذف تردد شود. 


آموزش و فرهنگ سازيمسئولين تصميم‌گيرندگان و كليه افرادي كه به نحوي در سياستگذاري تهيه اجراي طرح‌هاي پدافندي غيرعامل سهیم مي‌باشندو همچنین آحاد مردم لازم است متناسب با نياز از آ‌موزش‌هاي لازم برخوردار گردند. 

مفهوم دفاع غيرنظامي: در منابع لاتين عبارت «دفاع غيرنظامي» يا «دفاع شهري» برابر با عبارت civil Defence است. دفاع غيرنظامي «حفاظت از غير نظاميان در شرايط جنگي» است و از اين رو مشتمل بر بخشي از دفاع ملي است كه در پي تمهيدات لازم به منظور كسب آمادگي كافي در برابر هرگونه حمله احتمالي يا باج خواهي از يك كشور مي‌گردد. طبق اين تعريف، دفاع غير نظامي بايد «ايمني جمعيت غيرنظامي كشور و ادامه حيات آنان (در زمان جنگ) را تضمين نمايد». از اين رو دفاع غيرنظامي به صورت سيستماتيك اهداف زير را دنبال مي‌نمايد: 
- به حداقل رسانيدن آثار حاصل از حملات نظامي بر جمعيت غيرنظامي 
- مقابله فوري با شرايط اضطراري حاصل از چنين حمله‌اي ارزيابي و برقراري تسهيلات و خدمات آسيب ديده در نتيجه چنين حمله‌اي 

مراكزحياتي (vital Centers) مراكزي كه داراي گستره فعاليت ملي مي‌باشد و وجود و استمرار فعاليت آنها براي كشور حياتي است و آسيب يا تصرف آنها بوسيله دشمن باعث اختلال كلي در اداره امور كشور مي‌گردد. مراكز حساس Critcal Centers مراكزي كه داراي گستره فعاليت منطقه‌اي مي‌باشند و وجود و استمرار فعاليت آنها براي مناطقي از كشور ضروري است و آسيب يا تصرف آنها به وسيله دشمن باعث بروز اختلال در بخشي از كشور مي‌گردد. مراكز مهم Important centers مراكزي كه داراي گستره فعاليت محلي مي‌باشند و وجود و استمرار فعاليت آنها براي بخشي از كشور داراي اهميت است و آسيب يا تصرف آنها به وسيله دشمن باعث بروز اختلال در بخشي از كشور مي‌گردد.

اهمیت پدافند
امروز اهمیت پدافند غیر عامل قاعدتاً برای مسئولین بایستی شناخته شده باشد، اهتمام شما کار را پیش می برد.
این که دولت به پدافند غیر عامل اهمیت بدهد و وزرا و مسئولین دولتی به آن اهتمام کنند تذکر داده ایم و نظرات رهبری به دولت و آن ستاد ابلاغ شده است.

  • اهمیت پدافند غیر عامل
  • کار بسیجی

گفته بودم کار بسیجی بکنند (برای پدافند) عملا چه کرده اند؟ بگویید دنبال کنند که کار به نتیجه برسند

 امروز پدافند غیرعامل برای ما مهم است. بخش هایی دارند انجام می دهند، سپاه هم کارهای خوبی کرده، مطلع هستم. اما در عین حال باز بایتسی کار کرد، تلاش کرد و این امکانات را در اختیار پدافند غیرعامل قرار بدهید.
26/1/1386

  • تنها راه مقابله با تهدیدهااین است که وضعت داخلی به گونه ای ساماندهی شود که دشمن از پیروزی خود مطمئن نباشد و زمینه را برای ماجراجویی فراهم نبیند.
  • ندانستن اینکه دشمن چه در سر داردو چه می خواهد بکند. غفلتی است که ممکن است ما را از امکان برخورد و امکان دفاع محروم کند. تهدید را کاملا جدی بگیرید،یعنی به هیچ وجه در محاسبات خودتان از جدیت تهدید پائین نیایید، منتها تهدید جدی معنایش حتمی نیست، هیچ حتمیتی وجود ندارد.
  • ستاد کل(مسئولین و کارشناسان) باید در دولت و دستگاه ها و فصل بودجه در مجلس، همه جا با جدیت دنبال انجام کار بروند و آقایان را توجیه کنند.
  •  این موضوع را قبلا هم ابلاغ کرده ام و الان هم تاکیید می کنم که باید تدابیر کارساز در باب پدافند غیرعامل را عملی کنید.